اردستان، گنجینه‌ای از تاریخ و تمدن در قلب ایران

شهرستان اردستان با برخورداری از پیشینه‌ای چند هزار ساله و ده‌ها بنای تاریخی و مذهبی، یکی از مهم‌ترین مقاصد گردشگری استان اصفهان محسوب می‌شود، در این میان، مسجد جامع زواره به‌عنوان نخستین مسجد چهارایوانی جهان اسلام، نگینی درخشان در تاریخ معماری ایرانی-اسلامی به شمار می‌رود.

به گزارش عصر رویداد، اردستان بنا به شواهد تاریخی و باستان‌شناسی، یکی از قدیمی‌ترین شهرهای استان اصفهان و دارای بناهای تاریخی ازجمله مساجد جامع است.

منطقه‌ای فرهنگی، مذهبی، سیاسی و عالم‌پرور که افرادی چون شهید آیت‌الله سید حسن مدرس، استاد سید محمد محیط طباطبایی، شهید محسن فخری‌زاده مهابادی و شاعرانی مانند ذوقی اردستانی و پیرجمالی اردستانی و بسیاری دیگر از رجال مذهبی و سیاسی را در دامن خود پرورش داده است.

این شهرستان آثار تاریخی و گردشگری زیادی دارد و از تنوع و جذابیت‌های فراوانی برخوردار است که به گروه‌های تاریخی، باستانی، طبیعی و آیین‌های سنتی مانند تعزیه‌خوانی و نخل‌گردانی تقسیم می‌شوند.

در همین پیوند رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری اردستان گفت: از آثار تاریخی و مکان‌های دیدنی اردستان می‌توان به مسجد جامع اردستان، مقبره امیر اویس، یخچال چرمهین، مسجد امام حسن مجتبی(ع)، مسجد خسرو، مسجد دشت، مسجد ملایعقوب، آب‌انبارهای حاج‌حسن، حاج معدل، حاج میررحیم، آب‌انبار بزرگ بازار، آب‌انبار مسجد جامع، قنات دوطبقه مون و مقبره سلطان بیگ، امیراویس و خانه‌های تاریخی مانند پنجه آفتاب و نقاشی اردستان اشاره کرد.

مجتبی پورشفیع با بیان اینکه بافت تاریخی و یخچال مهاباد نیز از دیگر جاذبه‌هاست. افزود: شهر زواره نیز دارای بافت تاریخی ۳۶ هکتاری، مسجد جامع، یخچال، قلعه سنگ بست، خانه‌های تاریخی، کویر تل شیطان و بسیاری دیگر از بناهای تاریخی از جمله کاخ سرهنگ‌آباد و مناطق حفاظت شده و شکار ممنوع خارو و کهیاز است که از جاذبه‌های طبیعی و تاریخی شهرستان اردستان محسوب می‌شوند.

وی تصریح کرد: وجود این آثار تاریخی، مذهبی و جاذبه‌های طبیعی و گردشگری، زمینه را برای جذب گردشگران زیادی فراهم کرده و هر ساله شهرستان پذیرای تعداد زیادی از گردشگران داخلی و خارجی است.

رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری اردستان بیان کرد: «مسجد جامع زواره» یکی از بناهای تاریخی کم‌نظیر با ویژگی‌های خاص و منحصر به فرد برخوردار است که به بخشی از آن‌ها اشاره می‌شود.

پورشفیع گفت: قدمت ساخت این مسجد به دوران سلجوقی و سال ۵۳۰ هجری قمری می‌رسد و زیباترین بخش آن، محراب مسجد است که در سال ۵۵۱ هجری قمری بنا شده و شامل سه کتیبه، یکی به خط کوفی و ۲ کتیبه به خط نسخ که آیاتی از قرآن کریم با رنگ نارنجی بر آن‌ها نقش بسته است. همچنین محراب آن با گچ‌بری‌های برجسته از نقوش گیاهی و اسلیمی تزیین شده است.

وی افزود: برای ساخت این مسجد با مساحت حدود ۱۲۰۰ متر مربع، از مصالحی همچون آجر، سنگ، گچ و خاک استفاده شده و گفته می‌شود بانی مسجد ابوطاهر بن غالی بوده است.

کارشناس و رئیس سابق اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری اردستان هم به خبرنگار ایرنا گفت: این بنا که اولین مسجد چهارایوانی جهان اسلام و مستطیل‌شکل است، شامل بخش‌های مختلفی همچون صحن چهارگوش، گنبدخانه، شبستان، رواق، سردر، مناره و محراب می‌شود.

محمدرضا صدوقی افزود: گنبد مسجد از نوع دوپوسته‌ای پیوسته است که ارتفاع داخلی گنبد ۱۳ و ارتفاع خارجی آن ۱۴ متر و مناره آن به قطر ۵.۴ و ارتفاع کلی ۱۱ متر است.

وی تصریح کرد: مسجد جامع زواره در عصر سلجوقیان و در زمان معزالدین ابوالحارث سلطان سنجر سلجوقی، به وسیله احمد بن علی، رئیس زواره که نامش بر کتیبه کوفی آجرتراش صحن مسجد ثبت شده، بنیان نهاده شده است. معمار مسجد جامع زواره (۵۳۰ ق)، استاد محمود اصفهانی معروف به غازی است و آن را بر روی بنایی کهن‌تر ساخته است.

کارشناس و رئیس سابق اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری اردستان اظهار داشت: مسجد جامع زواره مربوط به دوره سلجوقیان است که در شهر زواره، کوی حسن‌آباد، کوچه پامنار واقع شده و این اثر در تاریخ ۱۲ اسفند ۱۳۱۵ با شماره ثبت ۲۸۳ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

سرپرست سابق اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری اردستان نیز گفت: مسجد جامع زواره یکی از بناهای شاخص دوره سلجوقیان است.

نرگس بهشاد افزود: این مسجد جلوه‌ای درخشان از معماری دوره اسلامی محسوب می‌شود؛ مسجدی که احتمال می‌رود بر روی آتشکده‌ای مخروبه بنا گشته باشد.

وی تصریح کرد: از این مسجد به‌عنوان نخستین مسجد چهارایوانی ایران نام می‌برند و محراب این مسجد یکی از زیباترین بخش‌های آن محسوب می‌شود که تزیینات آن چشم‌ها را خیره می‌کند.

سرپرست سابق اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری اردستان بیان کرد: با توجه به آثار تاریخی زیاد و جاذبه‌های مختلف و فراوان گردشگری شهرستان، توسعه گردشگری باید در اولویت برنامه‌های اداره میراث فرهنگی اردستان باشد.

بهشاد ادامه داد: صنعت گردشگری یکی از منابع مهم اقتصادی و عامل مؤثر در توسعه فرهنگی و اجتماعی در جامعه انسانی محسوب می‌شود و در این راستا برنامه‌ریزی برای توسعه آن، به‌ویژه در تعطیلات نوروزی در شهرستان باید انجام شود.

وی تصریح کرد: برنامه‌ریزی برای معرفی جاذبه‌های گردشگری این شهرستان برای مسافران نوروزی و راه‌اندازی تور کویرنوردی و گردشگری، نصب تابلوهای راهنمای گردشگری و معرفی جاذبه‌های تاریخی و گردشگری و فراهم کردن زیرساخت‌های لازم برای اسکان گردشگران، از اقدام‌های لازم و مورد نیاز برای پذیرایی از مسافران نوروزی است.

سرپرست سابق اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری اردستان گفت: مسجد جامع زواره به‌عنوان نخستین مسجد چهارایوانی جهان اسلام، یکی از بناهای مهم و تأثیرگذار در صنعت گردشگری منطقه محسوب شده و به‌عنوان یک اثر تاریخی ارزشمند و مهم می‌تواند با برنامه‌ریزی اصولی و شناسایی مزیت‌ها و محدودیت‌ها، نقش مؤثری در توسعه اقتصادی منطقه داشته باشد.

شهرستان اردستان با مساحت ۱۲ هزار کیلومتر مربع و جمعیتی بیش از ۴۳ هزار نفر در فاصله ۱۱۸ کیلومتری شمال اصفهان قرار دارد و شامل سه بخش، سه شهر، هفت دهستان و ۳۰۶ روستا می‌شود.