حفظ و ثبت کوهستان سرخاب به‌ عنوان پارک ملی؛ وظیفه ای ملی و بین نسلی

به گزارش عصر رویداد، نظر به غنای زیستی، تنوع گونه‌های گیاهی و جانوری، و نیز جایگاه عمیق آن در حافظه جمعی مردم تبریز و شاید حافظه ی ژنتیک، ضرورت حفظ و ثبت این عرصه به‌عنوان پارک ملی بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود.

۱. ارزش‌های زیست‌محیطی عینالی؛ عینالی به‌عنوان یکی از ذخیره‌گاه‌های ژنتیکی شمال غرب ایران در مجاورت شهر تبریز و فرصتی بسیار گران برای تبریزی ها، میزبان ده‌ها گونه گیاهی و جانوری ارزشمند است. گونه‌های بومی و در معرض انقراضی مانند زنبق بنفش عینالی، و بوته ها و گیاهان خاص همچون گیلاس کوهی، داغ قارپیزی و بال‌اوتی و بوته های مقاوم زرشک و ده ها گونه گل های زیبا، نشان‌دهنده اهمیت این منطقه در حفظ تنوع زیستی کشور است.

افزون بر این، حضور پرندگان همچون ایزابلین، شاهین و جغد و پستاندارانی مانند خرگوش و روباه و خزندگانی چون مار و مارمولک های رنگین،. گل سنگ های رنگین در کنار گل های مینیاتوری اکوسیستم پویا و منحصربه‌فردی را شکل داده که هرگونه دخالت نابجا می‌تواند آن را برای همیشه تخریب کند.

۲. میراث فرهنگی و تاریخی؛ عینالی تنها یک کوهستان نیست، بلکه گواه پیوند دیرینه انسان و طبیعت در این منطقه است. آثار تاریخی از جمله بقعه‌ دیرین ، راه قدیمی «پایان» با سنگ چینی دیواره هایش،پل‌های قدیمی پایان، «بولاخ» یا همان چشمه های قدیمی همراه با حضور پررنگ کوهستان در ادبیات شفاهی و مکتوب تبریز و حتی در مکتب مینیاتور و هنرها، همگی بر ضرورت حفظ عینالی به‌عنوان بخشی از هویت فرهنگی مردم این خطه تأکید دارند. راستی چه کسی قلاب انداختن برای ماهی در آجی چای پشت عینالی را بیاد دارد؟

۳. تهدیدات پیش‌رو: ساخت‌وساز در منطقه گسلی کوهستان عینالی در پهنه‌ای گسلی و پرخطر قرار دارد. هرگونه ساخت‌وساز یا شهرک‌سازی در این محدوده، علاوه بر تخریب محیط زیست، جان و مال شهروندان را به طور جدی تهدید می‌کند. از این رو، ابطال مصوبات ساخت‌وساز در کمیسیون ماده ۵ و ممنوعیت هرگونه عملیات عمرانی در این منطقه، گام اول و ضروری برای حفظ عینالی است.

۴. مزایای ثبت به‌عنوان پارک ملی؛ ثبت عینالی به‌عنوان پارک ملی دستاوردهای متعددی به شرح زیر خواهد داشت:

• حفاظت قانونی از گونه‌های در معرض انقراض و اکوسیستم منحصربه‌فرد منطقه

• جلوگیری از زمین‌خواری و سوداگری در اراضی ملی

• توسعه پایدار گردشگری طبیعی و اکوتوریسم، ایجاد اشتغال و معرفی جهانی کوهستان تبریز

• تأمین فضای آرامش‌بخش برای شهروندان در نزدیکی شهر

• حفظ حریم منظری و طبیعی شهر به‌عنوان بخشی از حقوق شهروندی

۵. انطباق با معیارهای بین‌المللی؛ بر اساس طبقه‌بندی اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت (IUCN)، عینالی می‌تواند در رده‌های «پارک ملی»، «اثر طبیعی»،«منطقه حفاظت‌شده با مدیریت زیست‌بومی»،« منظره محافظت‌شده« ثبت شود، اما با توجه به شرایط خاص عینالی، پارک ملی گزینه‌ای ایده‌آل برای ثبت آنجاست که هم حفاظت و هم بهره‌وری پایدار را ممکن می‌سازد.

با توجه به موارد فوق، پیشنهاد می‌شود: ۱. ثبت رسمی محدوده عینالی از فرودگاه تبریز تا آرپادره‌سی به‌عنوان «پارک ملی کوهستان سرخاب (عینالی)» ۲. ممنوعیت مطلق ساخت‌وساز در منطقه و ابطال مصوبات پیشین ۳. تشکیل کارگروه مشترک با حضور سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت میراث فرهنگی، اداره کل منابع طبیعی و نمایندگان جامعه محلی ۴. تدوین برنامه مدیریت پایدار برای گردشگری، پژوهش و احیای زیست‌بوم منطقه و عدم تغییر در بافت و رنگ سرخ کوهستان.

کوهستان عینالی ثروتی طبیعی، فرهنگی و تاریخی است که حفاظت از آن وظیفه‌ای ملی و بین‌نسلی محسوب می‌شود. ثبت آن به‌عنوان پارک ملی نه‌تنها گامی بلند در حفظ محیط زیست و میراث فرهنگی است، بلکه زمینه‌ساز توسعه پایدار و معرفی تبریز به عنوان شهری پیشرو در حفاظت از طبیعت خواهد بود.